ცენტრალური აზიის რეგიონული ეკონომიკური თანამშრომლობის (CAREC) პროგრამა აერთიანებს 11 ქვეყანას და მრავალ განვითარების პარტნიორს ეკონომიკური ზრდის დასაჩქარებლად და სიღარიბის შესამცირებლად. მას ხელმძღვანელობს „კარგი მეზობლები, კარგი პარტნიორები და კარგი პერსპექტივები“-ს ყოვლისმომცველი ხედვა. აზიის განვითარების ბანკი (ADB) CAREC-ის სამდივნოს ფუნქციას ასრულებს. 

2 ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში, პროგრამა წარმოადგენს უნიკალურ პლატფორმას, რომელიც ეხმარება რეგიონული პროექტების შემუშავებასა და განხორციელებაში, პოლიტიკური რეფორმების მხარდაჭერასა და მდგრადი ეკონომიკური ზრდისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი მრავალსექტორული ინიციატივების პილოტირებაში. 

2001 წლიდან 2024 წლამდე CAREC-მა მობილიზება გაუკეთა 52.5 მილიარდი დოლარის ინვესტიციას, რომლებიც ფოკუსირებულია მულტიმოდალური სატრანსპორტო ქსელების შექმნაზე, ენერგოვაჭრობისა და უსაფრთხოების გაზრდაზე, ადამიანებისა და საქონლის უსაფრთხო გადაადგილების ხელშეწყობასა და ეკონომიკური დერეფნების განვითარებაზე. 

CAREC 2030 სტრატეგია არის პროგრამის გრძელვადიანი სტრატეგიული ჩარჩო, რომელიც დაფუძნებულია ადამიანების, პოლიტიკისა და პროექტების დაკავშირებაზე საერთო და მდგრადი განვითარებისთვის. პრაქტიკული, მოქმედებაზე ორიენტირებული პროექტებისა და თანამშრომლობითი მიდგომის მეშვეობით, პროგრამა ხელს უწყობს ინკლუზიურ ეკონომიკურ ზრდას და ხელშესახებ ეკონომიკურ სარგებელს მოუტანს მისი წევრი ქვეყნებისა და მათი მოსახლეობისთვის.

CAREC 2030 სტრატეგია შეესაბამება საქართველოს განვითარების სტრატეგიის - ხედვა 2030-ის პრიორიტეტებს. სტრატეგიის მიზანია ეკონომიკის დივერსიფიკაცია, ექსპორტის გაზრდა და ქვეყნის გარდაქმნა განახლებადი ენერგიით ვაჭრობის, მულტიმოდალური ტრანზიტის, ტურიზმის, ლოჯისტიკისა და ფინანსების ცენტრად.

2016–2024 წლებში საქართველოში CAREC-თან დაკავშირებულ ხუთ პროექტში 2.9 მილიარდ დოლარზე მეტი ინვესტიცია განხორციელდა. დაახლოებით 2.7 მილიარდი დოლარი (94%) ოთხ სატრანსპორტო პროექტს მოხმარდა, რომლებიც ყველა დაფინანსებული ან თანადაფინანსებული იყო აზიის განვითარების ბანკის მიერ. აზიის განვითარების ბანკმა საქართველოში CAREC-თან დაკავშირებული ინვესტიციების დაახლოებით 42% შეადგინა, მნიშვნელოვანი თანადაფინანსებით ევროპის საინვესტიციო ბანკისა და იაპონიის საერთაშორისო თანამშრომლობის სააგენტოსგან.

ჩრდილოეთ-სამხრეთის დერეფანი

(ქვეშეთი-კობი) გზის პროექტი

საქართველოს სტრატეგიული მდებარეობისა და ტურისტული პოტენციალის გამოყენების მიზნით, მთავრობა დიდ ინვესტიციებს დებს ინფრასტრუქტურაში, რათა ის რეგიონულ სატრანსპორტო და ლოჯისტიკურ ცენტრად გარდაქმნას. 415 მილიონი აშშ დოლარის ADB სესხით მხარდაჭერილი ეს პროექტი მიზნად ისახავს ჩრდილოეთ-სამხრეთის დერეფნის გასწვრივ კავშირის, უსაფრთხოებისა და საარსებო წყაროების გაუმჯობესებას, რომელიც თბილისს ჩრდილოეთით მცხეთა-მთიანეთის რეგიონთან და სამხრეთით ქვემო ქართლის რეგიონთან აკავშირებს. 2019 წელს დაწყებული და 2026 წელს დასასრულებელი პროექტი მოიცავს ქვეშეთსა და კობას შორის დაახლოებით 23 კილომეტრიანი (კმ) კლიმატისადმი მდგრადი გზატკეცილის, 5 კილომეტრიანი მისასვლელი გზის, ხუთი გვირაბისა და ექვსი ხიდის მშენებლობას, რომლებიც აღჭურვილია უსაფრთხოების ობიექტებით. ტურიზმის, სოფლის მეურნეობის, კონსერვაციისა და კულტურული აქტივობების ხელშეწყობის მიზნით, შეიქმნება ვიზიტორთა ცენტრი ხადას ხეობაში, გენდერულად მეგობრული ობიექტებით. პროექტი გააძლიერებს გზების დეპარტამენტის შესაძლებლობებს პროექტებისა და კონტრაქტების მართვის კუთხით, ამავდროულად, ადგილობრივ თემებში საგზაო უსაფრთხოების შესახებ ცნობიერების ამაღლებას შეუწყობს ხელს.

აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალის გაუმჯობესების პროექტი

(ხევი-უბისის და შორაპანი-არგვეთას მონაკვეთები)

აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალი, CAREC-ის მე-2 კორიდორის ნაწილი და ცენტრალურ აზიასა და ევროპას შორის სატრანზიტო დამაკავშირებელი მნიშვნელობის მქონე დამაკავშირებელი რგოლი, ტრანსპორტის ინფრასტრუქტურის განვითარების გეგმაში მთავრობის ერთ-ერთი მთავარი პრიორიტეტია. ქვეყნის საგარეო ვაჭრობის 60%-ზე მეტით განხორციელებული მარშრუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეგიონის ზღვაზე გასასვლელის არმქონე ქვეყნებისთვის.

აზიის განვითარების ბანკმა დააფინანსა აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალის ოთხი მონაკვეთი, მათ შორის ხევი-უბისას და შორაპანი-არგვეთას მონაკვეთები. 

შორაპანი-არგვეთას მონაკვეთი, რომელიც უკვე დასრულებულია, დაფინანსდა აზიის განვითარების ბანკის 278 მილიონი დოლარის სესხით და მოიცავდა 14.7 კმ სიგრძის ოთხზოლიანი გაყოფილი ავტომაგისტრალის, 14 ხიდის და 12 გვირაბის მშენებლობას საგზაო უსაფრთხოების მახასიათებლებით.

პროექტის ფარგლებში გამოყენებული იქნა 38 პორტატული სასწორი გადატვირთვის კონტროლისთვის და აშენდება ერთი ასაწონი ადგილი საგზაო ინფრასტრუქტურის დასაცავად სასწორებით.

პროექტის მოსალოდნელი შედეგებია:

- ჩუმათელეთიდან არგვეთამდე მგზავრობის საშუალო დრო, სავარაუდოდ, შემცირდება 71-დან 45 წუთამდე.

- საგზაო შემთხვევების მაჩვენებელი 30%-ით შემცირდება და წლიური საშუალო სიკვდილიანობა 9-მდე ან უფრო ნაკლებამდე შემცირდება 12.4 საბაზისო მაჩვენებელთან შედარებით. - საგზაო უსაფრთხოების შესახებ ცნობიერების ამაღლების კამპანია მიზნობრივი მოსახლეობის 70%-ს მიაღწევს.

ბათუმის შემოვლითი გზა აღმოსავლეთ-დასავლეთის მაგისტრალის დერეფნის ნაწილია, რომელიც E70 საერთაშორისო გზატკეცილის გასწვრივ გადის, რომელიც თურქეთის საზღვარს თბილისთან და აზერბაიჯანის საზღვარს აკავშირებს. აღმოსავლეთ-დასავლეთის მთლიანი მაგისტრალის საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოსაყვანად, მთავრობამ აზიის განვითარების ბანკს თხოვნით მიმართა ბათუმის შემოვლითი გზის პროექტის დაფინანსების შესახებ, სადაც ბანკმა პროექტის მთლიანი ღირებულების 114 მილიონი დოლარი დააფინანსა, ასევე თანადაფინანსება მიიღო აზიის ინფრასტრუქტურის საინვესტიციო ბანკისგან. ბათუმის შემოვლითი გზა, რომლის მშენებლობაც 2017 წელს დაიწყო და 2024 წელს დასრულდა, მიზნად ისახავს ტრანსპორტის ეფექტურობის გაზრდას, საცობების შემცირებას და მდგრადი განვითარების ხელშეწყობას ბათუმში. 

პროექტის ფარგლებში აშენდა 14.3 კმ სიგრძის ორზოლიანი შემოვლითი გზა, რომელიც სენაკი-ფოთი-სარფის გზიდან იწყება და მთავრდება ბაღუმი-ახალციხის გზის კვანძთან. პროექტი ითვალისწინებს შემდეგი მომიჯნავე გზის მონაკვეთის (ქალაქის შემოვლითი გზიდან თურქეთის საზღვართან, სარფამდე) დაპროექტებას. პროექტი რიონის მდინარეზე 2.5 კმ სიგრძის ორზოლიანი შემოვლითი გზის მშენებლობას ითვალისწინებს, რომელიც 500 მეტრიან ფოთის ხიდსაც მოიცავს. ბაკურციხიდან წნორამდე ახალი, 16 კმ სიგრძის ორზოლიანი შემოვლითი გზის მშენებლობა უკვე დასრულებულია და მოძრაობა ღიაა.

მოსალოდნელი შედეგები შემდეგია:

- სარფიდან ფოთამდე მგზავრობის საშუალო დრო შემცირდება 3 საათიანი საწყისი მაჩვენებლიდან 1.5 საათამდე.

- თბილისიდან ლაგოდეხის სასაზღვრო პუნქტამდე მგზავრობის საშუალო დრო შემცირდება 2.1 საათიანი საწყისი მაჩვენებლიდან 1.7 საათამდე.

www.carecprogram.org